Faktura w walucie obcej: jaki kurs NBP i jak wykazać VAT w złotych

Czy można wystawić fakturę w euro?

Tak. Ustawa o VAT nie zabrania wystawiania faktur w walucie obcej. Cena, wartość netto i kwota do zapłaty mogą być w EUR, USD, GBP czy CHF – tak jak umówiłeś się z klientem. Jest jednak jeden twardy wymóg: według art. 106e ust. 11 ustawy o VAT kwoty podatku wykazuje się w złotych.

W praktyce oznacza to, że faktura w euro ma zwykle dwie warstwy: wszystkie pozycje i sumy w euro oraz osobny wiersz lub tabelkę z kwotą VAT w złotych, kursem i datą tabeli NBP. Wiele firm podaje też wartość netto w PLN, bo ułatwia to księgowanie i rozliczenie JPK_VAT, chociaż przepis wprost wymaga tylko podatku w złotych.

Zasady przeliczania dotyczą przede wszystkim sprzedaży opodatkowanej w Polsce. Przy usługach dla firm z innych krajów UE często stosuje się odwrotne obciążenie i faktura nie zawiera polskiego VAT – wtedy problem przeliczenia VAT znika, choć podstawę opodatkowania nadal trzeba przeliczyć do deklaracji.

Który kurs: art. 31a ustawy o VAT

Reguła wynika z art. 31a ust. 1 ustawy o VAT. Jeśli kwoty do określenia podstawy opodatkowania są w walucie obcej, przelicza się je na złote według kursu średniego danej waluty ogłoszonego przez NBP na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień powstania obowiązku podatkowego.

Kursy średnie NBP publikuje w tabeli A (najpopularniejsze waluty, w tym EUR, USD, GBP, CHF). Rzadsze waluty są w tabeli B, która ukazuje się raz w tygodniu. Tabela C zawiera kursy kupna i sprzedaży – do VAT jej nie używasz.

Ten sam przepis daje alternatywę: możesz przeliczać według ostatniego kursu Europejskiego Banku Centralnego z ostatniego dnia poprzedzającego powstanie obowiązku podatkowego. Jeśli wybierzesz kurs EBC, waluty inne niż euro przeliczasz przez ich kurs do euro. Większość małych firm zostaje przy NBP, bo to samo źródło stosuje się w podatku dochodowym.

Jaki dzień jest punktem odniesienia

Kluczowe jest pojęcie „dzień powstania obowiązku podatkowego”. Według art. 19a ust. 1 ustawy obowiązek ten powstaje co do zasady z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi – czyli w dniu sprzedaży, a nie w dniu wystawienia faktury.

Są wyjątki:

• Zaliczka – obowiązek powstaje z chwilą otrzymania zapłaty (art. 19a ust. 8), więc bierzesz kurs z dnia roboczego przed wpływem zaliczki.
• Faktura wystawiona przed sprzedażą – art. 31a ust. 2 każe wtedy przyjąć kurs z ostatniego dnia roboczego przed dniem wystawienia faktury.
• Usługi ciągłe i szczególne branże (np. budowlane, najem, media) mają własne momenty obowiązku podatkowego z art. 19a ust. 5.

„Dzień roboczy” to dzień, w którym NBP publikuje tabelę. Weekendy i święta odpadają, więc przy sprzedaży w poniedziałek bierzesz kurs z piątku, a po długim weekendzie nawet z dnia sprzed kilku dni.

Przykład krok po kroku: usługa za 2 500 EUR

Programistka z Krakowa wykonuje dla polskiej spółki usługę wycenioną na 2 500 EUR netto. Usługa zostaje wykonana w poniedziałek 2 listopada 2026 r. Fakturę wystawia 4 listopada. Stawka VAT 23%.

1. Dzień obowiązku podatkowego: 2 listopada 2026 r. (wykonanie usługi).
2. Ostatni dzień roboczy wcześniej: 1 listopada to niedziela (i święto), 31 października to sobota, więc bierzemy piątek 30 października 2026 r.
3. Kurs: tabela A nr 212/A/NBP/2026 z 30.10.2026 r., EUR = 4,3955 zł.
4. Kwoty w euro: netto 2 500,00 EUR, VAT 23% = 575,00 EUR, brutto 3 075,00 EUR.
5. Przeliczenie: netto 2 500 × 4,3955 = 10 988,75 zł; VAT 575 × 4,3955 = 2 527,4125 zł, po zaokrągleniu do pełnych groszy 2 527,41 zł.

Na fakturze warto dopisać: „Kwotę VAT przeliczono po kursie średnim NBP z dnia 30.10.2026 r., tabela nr 212/A/NBP/2026, 1 EUR = 4,3955 PLN”. Klient zapłaci 3 075 EUR, a w ewidencji VAT obie strony wykażą 2 527,41 zł podatku.

Zaokrąglenia i typowe błędy

Kwoty na fakturze zaokrągla się do pełnych groszy: końcówki poniżej 0,5 grosza pomija się, a od 0,5 grosza zaokrągla w górę (art. 106e ust. 11). Najlepiej przeliczać sumę VAT dla danej stawki, a nie każdą pozycję osobno – unikniesz rozjazdu o grosz.

Najczęstsze pomyłki:

• kurs z dnia wystawienia faktury zamiast z dnia przed sprzedażą,
• kurs z tego samego dnia co sprzedaż (a powinien być z dnia roboczego poprzedzającego),
• kurs sprzedaży banku lub z tabeli C zamiast kursu średniego NBP,
• brak kwoty VAT w złotych na fakturze w walucie.

Pamiętaj też, że kurs do VAT to jedno, a różnice kursowe przy zapłacie to drugie – rozlicza się je w podatku dochodowym, nie w VAT.

Waluta obca a KSeF i split payment

Faktury w walucie obcej również podlegają KSeF. Struktura FA(3) ma pola na kod waluty i kurs, a kwota VAT w PLN jest obowiązkowa tak samo jak na papierze. Szczegóły terminów znajdziesz w artykule KSeF 2026–2027.

Waluta ma też znaczenie dla mechanizmu podzielonej płatności. Próg 15 000 zł przelicza się na złote według tych samych zasad co podstawę opodatkowania. Faktura na 3 500 EUR brutto za towary z załącznika nr 15 przekroczy więc próg przy kursie około 4,40 zł. Więcej w tekście o split payment.

Zaliczka w walucie i drugi przykład z USD

Przy zaliczkach w walucie obcej każda wpłata ma własny kurs. Załóżmy, że firma eksportuje do polskiego kontrahenta maszynę za 10 000 USD netto (23% VAT) i dostaje zaliczkę 3 000 USD brutto.

1. Zaliczka wpływa w czwartek. Obowiązek podatkowy od zaliczki powstaje w dniu wpływu, więc bierzesz kurs USD z tabeli A ze środy.
2. VAT zawarty w zaliczce: 3 000 × 23/123 = 560,98 USD. Ten VAT przeliczasz po kursie ze środy i wykazujesz w złotych na fakturze zaliczkowej.
3. Dostawa następuje miesiąc później. Pozostała część (12 300 − 3 000 = 9 300 USD brutto) jest przeliczana po kursie z dnia roboczego przed dostawą.
4. Faktura końcowa pokazuje całość transakcji, odejmuje zaliczkę i wykazuje VAT w złotych tylko od pozostałej części.

Wynik: dwie części tej samej transakcji mają dwa różne kursy. To normalne i wynika wprost z zasady, że kurs wiąże się z dniem powstania obowiązku podatkowego. Nie przeliczaj zaliczki ponownie po kursie z dnia dostawy.

Warto też pamiętać o dokumentacji. Księgowa lub kontroler podatkowy sprawdzi, czy kurs na fakturze odpowiada tabeli z właściwego dnia. Dlatego numer tabeli NBP i data kursu na fakturze oszczędzają później pytań. Archiwalne kursy znajdziesz w archiwum tabeli A na stronie NBP, a także w bezpłatnym API NBP, z którego korzystają programy księgowe.

Jak to zrobić w Invoiceferry

W edytorze Invoiceferry ustaw walutę faktury (np. EUR), wpisz datę sprzedaży i włącz wykazanie VAT w PLN. Przycisk NBP pobiera kurs średni z tabeli A z ostatniego dnia roboczego przed datą sprzedaży i wstawia go razem z numerem tabeli. Kwotę VAT w złotych program wylicza sam i drukuje pod podsumowaniem.

Jeśli obowiązek podatkowy powstał w inny dzień niż sprzedaż (np. przy zaliczce), sprawdź kurs ręcznie w archiwum NBP i wpisz go w pole kursu. Pamiętaj, że Invoiceferry tworzy PDF – faktury objęte obowiązkiem KSeF musisz wystawić w systemie MF.

Przydatne narzędzia i artykuły

• Mechanizm podzielonej płatności: kiedy jest obowiązkowy i co wpisać na fakturzeKiedy split payment jest obowiązkowy: faktura powyżej 15 000 zł brutto i towary z załącznika nr 15. Wymagany dopisek, przelew MPP i sankcje 30%.
• Data sprzedaży a data wystawienia faktury: terminy i wyjątkiKiedy data sprzedaży różni się od daty wystawienia faktury, do kiedy wystawić fakturę (15. dzień następnego miesiąca), faktury zaliczkowe i wyjątki.
• KSeF i obowiązkowa e-fakturaKSeF krok po kroku: obowiązkowe e-faktury od 1 lutego i 1 kwietnia 2026, mali od 2027, struktura FA(3), tryby offline i kary od 2027 roku.